Trong kho tàng văn hóa đa dạng, đặc sắc của các dân tộc Việt nam còn ẩn dấu một di sản văn hóa vô cùng quí giá, đó chính là các hương ước cổ mà nhân dân ta vẫn quen gọi nôm na là lệ làng.

 

         Tiếc rằng, sau cách mạng tháng Tám, cơ cấu tổ chức làng xã phong kiến cũ bị xóa bỏ, hương ước – một trong những công cụ điều khiển mối quan hệ làng xã đã không còn nữa. Song những qui ước tốt đẹp được văn bản hóa vẫn còn sống mãi với thời gian.

 

Vậy Hương ước là gì?

         Các nhà nghiên cứu đã đưa rất nhiều cách lý giải khác nhau, nhưng tựu trung lại          Hương ước được hiểu như sau:

          Hương ước là thuật ngữ gốc Hán, khi du nhập vào Việt Nam nó vẫn được giữ nguyên nghĩa. Hương ước là những qui ước, điều lệ của một cộng đồng chung sống trong một khu vực. Là bản pháp lý đầu tiên của các làng xã nhằm góp phần điều hòa các mối quan hệ trong xã hội cộng đồng.

         Tuy vậy Hương ước chỉ là danh từ chung để chỉ các qui ước của làng xã, thực tế Hương ước còn được gọi bằng những tên khác như : hương biên, hương khoán, hương lệ khoán ước, khoán lệ, cựu khoán tục lệ, điều ước, điều lệ.

         Ngoài những lợi ích mang tính chính trị thì những lợi ích mang tính xã hội của hương ước cũng đã được ghi nhận, đó là lợi ích về mặt giáo dục.

Hương ước đã khẳng định vai trò của giáo dục đối với sự phát triển của xã hội :” dân làng nhà ai có con phải cho đi học, vì trong làng có nhiều người đi học thì mới có văn minh tiến hóa được. Cấm không cho con lêu lổng.”- hương ước làng Tô Xuyên.

         Không chỉ vậy, hương ước còn thể hiện giá trị nhân văn rõ nét trong việc đề cao đạo, tình thầy trò, răn học trò phải biết kính thầy, yêu thầy. Ấy là nét đẹp văn hoá truyền thống của người Việt ta.

         Trước kia, nếu trong làng có ai đó đỗ đạt cao trong các kỳ thi thì dân làng sẽ tổ chức lễ vinh qui bái tổ thật long trọng, có thể xem đó như một ngày hội lớn của cả làng.Mỗi người trong làng sẽ đóng góp cỗ mừng gồm : một con lợn, một chĩnh rượu bằng hai quan tiền sử, một mâm xôi lớn bằng một trăm thăng nếp, rồi chuẩn bị chu tất nghi trượng của đám rước như hương án, dù, cờ, lọng,  chiêng, trống, gậy... và độ sáu mươi người đi theo đám rước...

        Không chỉ có thế các nho sĩ đỗ đạt còn được mừng và nhận rất nhiều những thứ tặng phẩm khác nữa, được ngồi chiếu trên ở Đình, được góp tiếng nói quyết định vào công việc của làng xã.

        Khi mất,các bậc nho sĩ ấy sẽ được xếp vào hạng Tiên hiền, được khắc tên vào văn bia, nhận ruộng tế và được dân làng tổ chức tế lễ hàng năm.

 

Thời gian qua đi, sau lũy tre xanh, có biết bao nhiêu biến cố, đổi thay đã xảy ra nhưng dường như sức mạnh thời gian không thể xóa nhòa được những gì đã là bản sắc người Việt. Trước những cám dỗ của thời cuộc, có thể trong một khoảnh khắc nào đó chúng ta tưởng chừng như đã nhòa đi nhưng không: chỉ một thời gian sau những sóng gió ấy chúng ta đang dần dần khôi phục lại gần như nguyên vẹn tất cả. Có thể bây giờ khi nhắc đến hương ước đến lệ làng không còn thấy khe khắt như trước, nhưng trong lòng lại cảm thấy tự hào xiết bao về bản sắc của chính ta, cha ông ta, dân tộc ta.

 

Tiếp theo >