Chùa Bút Tháp (Hà Bắc) xây dựng năm 1646-1647 đời Hậu Lê, theo những bia đá ghi lại thì nguồn gốc ban sơ còn sớm hơn nữa – từ thời Trần.

Chùa Bút Tháp có tên chữ là Linh Phúc. Chùa được xây dựng trong thời ký lịch sử đầy những biến động, giằng xé. Vì vậy hơn ở đâu hết, ta thấy ý nghĩa xã hội của ngôi chùa này là rất to lớn, nó định hướng cho những giá trị văn hóa của con người đương thời một cách sâu sắc.

Chùa Bút Tháp với hệ thống không gian phát triển, với nhiều tháp và bia đá đã tự nó nói lên tầm quan trọng của kiến trúc chùa Tháp trước xã hội đương thời.

Quần thể kiến trúc chùa Bút Tháp như một ốc đảo dài điểm xuyết cây xanh, nổi bật trên một cánh dồng sóng lúa mênh mông, đã được bố cục theo một quy luật trật tự nghiêm khắc nhất. Một dây chuyền công năng đảm bảo cho nhữung thủ tục tôn giáo theo đúng trình tự đã đuợc bài trí : Khách hành hương sẽ phải lần lượt qua tam quan, gác chuông, tiền đường, thiên hương, thượng viện, tòa cửu phẩm, nhà trung, phủ thờ, nhà tổ,…

Nếu còn cả dãy hành lang hai bên thì không gian sẽ ấm cúng biết chừng nào. Chỉ có những tòa tháp, trong đó có tháp Báo Nghiêm (tháp Bút) bằng đá là được sắp đặt tương đối tự do, tưởng như không ở trong vòng quy luật của bố cục mặt bằng.

Tháp Báo Nghiêm cao 13,05 m, năm tầng với một phần đỉnh, xây bằng đá xanh; ngoài tầng đáy rộng hơn, bốn tầng trên gần giống nhau, rộng 2 m. Ngoài kĩ thuật xây dựng đá, phần bệ tượng được bao quanh bằng hai vòng tường cấu tạo bằng cột và lan can cũng có những đặc điểm đáng chú ý. Riêng ở tầng trệt của tòa tháp này có tổng số 13 bức chạm đá lấy động vật là chính.

Một cảm giác êm đềm và mát mẻ đã thấm đượm vào tâm hồn khách tham quan khi đi qua những tòa ngang dãy dọc với các hệ thống không gian khác nhau. Kiến trúc chùa vẫn dùng khung gỗ chịu lực nhưng nền, bệ, lan can dùng đá rất phổ biến. Hình khắc đá ở đây chủ yếu là động vật, có điểm xuyết thêm mây trời, hoa lá, đáng chú ý là tư thái của chim, cò, hươu, khỉ, rồng, hổ, ngựa, trâu,… đều rất sinh động, đặc biệt là mấy chú khỉ được tạo rất thần tình.

Trong chùa, tượng gỗ quan âm nghìn mắt nghìn tay của nhà điêu khắc họ Trương hoàn thành vào năm 1656 là tác phẩm tiêu biểu của điêu khắc Việt Nam ba trăm năm trước. Hai kiệt tác điêu khắc nữa làm thành một bộ ba tác phẩm danh bất hư truyền là tượng Tây Thiên Đông Đô Việt Nam lịch đại tổ vả tượng Thị Kính. Ngoài ra, còn tượng các nhà sư đã trụ trì nơi đây; và đặc biệt nữa là các tượng hoàng hậu Trịnh Thị Ngọc Trúc, công chúa Lê Thị Ngọc Duyên và quận chúa Trịnh Thị Ngọc Cơ.