Tháp Phổ Minh đột khởi giữa làng quê phẳng lặng, hòa sắc vào trời mây, cây cỏ, bóng nước, tô điểm cho mảnh đất Phủ Thiên Trường xưa thêm thanh tao cổ kính. Kiến trúc kiệt tác này được hoàn thành năm 1305 chiếm vị trí trung tâm của chùa Phổ Minh.

Chùa Phổ Minh còn gọi là chùa Tức Mặc hay chùa Tháp, xây dựng năm 1562, nằm trên đất thôn Tức Mặc, xã Lộc Phượng, huyện Mỹ Lộc, tỉnh Hà Nam Ninh, cách thành phố Nam Định chừng 5km về phía Bắc. Kiến trúc chùa bố cục theo kiểu “nội công ngoại quốc”. Các công trình xây dựng theo một trục cân xứng từ Tam quan, nhà Bia, tháp đến tòa Tam Bảo. Trong chùa có nhiều tượng đẹp, tạo dáng sinh động như pho Phật Nhập Niết Bàn, Văn Thù Bồ Tát, Phổ Hiền Bồ Tát. Hơn 700 năm chống chọi với khí hậu khắc nghiệt, hầu hết các cấu trúc gỗ đã bị hư hại. Ngày nay chỉ còn lại 4 cánh cửa gỗ lim chạm rồng là di sản từ thời Trần, qua đó có thể nhận biết được hình ảnh ngôi chùa thưở ban đầu có quy mô rộng lớn, chạm trổ tinh xảo, lộng lẫy hơn ngôi chùa thời sau dựng lại còn đến ngày nay. Kết cấu gạch – đá lưu lại nhiều hơn, tiêu biểu là tháp Phổ Minh, một công trình tưởng niệm bằng gạch – đá hỗn hợp. Giải pháp kiến trúc – điêu khắc hòa quyện với nhau chặt chẽ, thể hiện sâu sắc tư tưởng Thiền học Trúc Lâm. Vì vậy toàn bộ những mô típ trang trí đều thể hiện nghệ thuật Thiền, lấy thiên nhiên làm chủ đạo.

Tháp Phổ Minh gồm 14 tầng, cao 19m, mặt bằng hình vuông, mọc từ một khoảng sân vuông mỗi chiều 8,6 m, sâu chừng 0,5m, xung quanh có lan can, mở cửa 4 phía, thềm bậc trang trí rồng đá, sóc đá. Tầng đế tháp xây bằng đá xanh, mang hình bông sen nở trên mặt nước, cao 2,2m, rộng 5,2m, bốn góc có trụ giả đỡ đầu rồng, cửa giữa cuốn cao 1,1m, rộng 0,8 m. Các tầng trên xây gạch trần, bốn góc nẹp đá, bốn mặt có cửa cuốn tò vò, thu nhỏ dần theo chiều cao, kết thúc bằng chỏm nhọn hình bầu rượu.

Hình tượng trong kiến trúc được cách điệu và ước lệ rất cao, đó là bông sen. Có sen thì có nước. Song để đáp ứng với yêu cầu “chạy đàn” nên ở Tháp Đình Sơn hồ nước đã chuyển thành sân. Yếu tố nước được thể hiện bằng hình ảnh điêu khắc ở chân đế tháp. Đó là những làn sóng nước uốn lượn nhịp nhàng, bên trên là những bông sen cách điệu, bông gần bông xa như một hồ sen. Cùng với mô típ hoa sen – mặt nước còn có mô típ khác như hoa mai, hoa lan, hoa cúc, mây trời.

Gạch đá xây tháp được gia công kỹ trước khi xây, tùy theo vị trí mà có những hình dạng thích hợp như cửa vòm đá, chốt đá góc tháp, gạch chèn cửa vòm, gạch chèn góc, gạch xây,…

Năm 1987, nhà nước ta vừa trùng tu lại ngôi tháp này để giữ gìn vẻ đẹp lâu dài.  

< Lùi		Tiếp theo >