Bỏ ra 2,4 tỉ đồng ngân sách (thông thường các nơi đều được tài trợ) để mở trại điêu khắc đầu tiên cho Đà Lạt, xem ra chính quyền Lâm Đồng cũng đã quyết tâm mở cho được một trại điêu khắc quốc gia để tạo thêm giá trị văn hóa cho phố núi. Nhưng...

Nhà điêu khắc (NĐK) Nguyễn Hiền từ Huế đi xe đò vào Đà Lạt bở hơi để tìm cho ra trại điêu khắc nói trên, ở đó có một phác thảo của anh đang được người ta (thợ đá đến từ Bình Dương)... tạc, sau 20 ngày (tức hai phần ba thời gian) khai trại (bắt đầu từ 17-10 đến 18-11). Sở dĩ Nguyễn Hiền không biết mô tê địa chỉ của trại bởi nhà tổ chức không hề cho anh biết.

Nguyễn Hiền bảo đó là sự ngạc nhiên đầu tiên của một trại sáng tác nghệ thuật. Lẽ thường, với một trại điêu khắc, khi một NĐK được tham gia thì việc đầu tiên là nhà tổ chức đưa đi chỉ chỗ đặt tác phẩm, và phát cho một "thẻ bài" để NĐK chọn cắm xuống đó: biết được không gian tác phẩm "ngự", để từ đó sáng tạo tác phẩm cho phù hợp. Ở đây, động thái đó với NĐK trở thành " xa xỉ”.

Cái khó bó cái... đẹp

Nhà điêu khắc Ca Lê Thắng bỏ tiền túi ra mua đá, gấp rút tạc lại tác phẩm Tiếng lặng của mình

Thường ở các trại điêu khắc, mọi sáng tạo, ngay từ phác thảo, đều được diễn ra ở xứ sở mà các trại viên đến sáng tác để đảm bảo ý nghĩa thực chất cùng sự bay bổng bất ngờ, cơ hội cho những rung động tươi mới nhất...

Nghệ sĩ Đinh Rú - người đã dự năm trại điêu khắc toàn quốc, hiện là giảng viên Trường ĐH Mỹ thuật TP.HCM và Nguyễn Hiền - NĐK có bề dày 25 năm sáng tác và đào tạo nghệ thuật điêu khắc ở Trường ĐH Nghệ thuật Huế, cùng nói: "Lạ là ở trại Đà Lạt này, họ làm cái điều cả thế giới không dám làm: buộc các NĐK chúng tôi phải nộp trước phác thảo (chỉ trong quĩ thời gian năm ngày, nhưng phải ngồi ở nhà tạo cho ra hai phác thảo, rồi gửi lên cho ban tổ chức) để họ duyệt và chọn lấy một". Nghệ sĩ Đinh Rú bức xúc: "đã gọi trại điêu khắc là để sáng tác, mà sáng tác cớ chi lại đi... duyệt phác thảo!".

Vì kiểu mở trại không giống ai, như cốt "làm cho có với... thiên hạ”, nên có tác giả (như NĐK Nguyễn Hiền) đã phải tạc tác phẩm (thật ra là phác thảo) bằng "ký ức" về một Đà Lạt của hơn 30 năm trước khi anh có một lần duy nhất tạt qua Đà Lạt từ đó đến nay.

NĐK Ngô Liên, đến từ Bình Dương, nói rằng đã là trại điêu khắc thì bao giờ cũng cho phép tác giả có mặt ngay từ đầu và hiện diện suốt quá trình tạo ra tác phẩm (còn đội ngũ các thợ đá chỉ là những người phụ giúp, cùng với các phương tiện để xử lý, đục đá). Còn ở trại này, người ta... chỉ cho (mời) tác giả xuất hiện vào 12 ngày cuối cùng. "Họ đã tưởng thợ đá có thể thay mặt được... nhà điêu khắc!", NĐK Nguyễn Hiền xót xa.

" Họ đã tưởng thợ đá có thể thay mặt được... nhà điêu khắc! "

Sau 20 ngày, nhiều tác giả ở tỉnh thành xa có mặt vào thời điểm cho phép thì tác phẩm họ đã gần như được thợ đá "nhân bản vô tính" nên hình nên khối, gạo đã thành cơm. NĐK - họa sĩ Ca Lê Thắng, khi thấy tác phẩm từ phác thảo của mình đã hình thành... không như trăn trở, suy tư sáng tạo của chính mình đã "tá hỏa", và phải bỏ tiền đi mua một khối đá khác chở lên để tạc lại, dù thời điểm kết thúc trại chỉ còn trong rất ngắn. "Thấy tác phẩm thành hình của mình quá thiếu cảm xúc, không ổn, hoặc bị sai lệch thì cũng chẳng còn (hoặc còn quá ít) cơ hội sửa!", NĐK Nguyễn Hiền tiếc nuối.

Lý do của việc tác giả của những tác phẩm điêu khắc chỉ có mặt 12 ngày cuối cùng, ai cũng tự ngầm hiểu là để nhà tổ chức... đỡ tốn chi phí lo ăn, ở!

Sẽ đặt ở đâu?

Thêm một nỗi băn khoăn của phần lớn các NĐK dự trại: không biết "những đứa con tinh thần" (dù sao cũng phải gọi thế!) kia sẽ được đặt ở đâu. Điều bình thường đầu tiên này, chả hiểu sao, nhà tổ chức cũng chẳng thèm cho các trại viên hay.

Khi nghe phong thanh tất cả sẽ được đưa xuống đặt ở công viên hoa Đà Lạt (đầu hồ Xuân Hương, thuộc phường 8, TP Đà Lạt, xa khu trung tâm thành phố), nhiều NĐK cho rằng việc đưa tác phẩm của họ đi "ở ẩn" trong vườn keo ở công viên là rất không hợp lý. Chẳng lẽ người dân phải mua vé vào công viên mới được xem tượng?

"Tôi nghĩ những tác phẩm điêu khắc này là phúc lợi của nhân dân, được tạo ra từ tiền đóng thuế của dân nên hãy trả nó về cho nhân dân!", nghệ sĩ Đinh Rú nói. Còn người từng đứng ra tổ chức liên tục bốn trại điêu khắc ở Huế - NĐK Nguyễn Hiền cho rằng: với một xứ đồi núi, rừng thông, bãi cỏ dày đặc để có thể bố trí tác phẩm điêu khắc phục vụ công chúng mà lại đưa tác phẩm vào công viên quả là "chả ra sao cả!". Đó là sự lãng phí nghệ thuật, chưa nói là không thật sự tôn trọng nghệ thuật và tâm huyết của nghệ sĩ đến từ cả nước. Trong khi đó, ở Huế, Hải Phòng, Phú Thọ, Nha Trang, Vũng Tàu, Hội An, An Giang... các tác phẩm từ trại điêu khắc đều được tạo thuận lợi tối đa để tiếp cận với công chúng, để người dân và du khách tự do dạo xem, chụp ảnh...

Cho đến hôm qua, 13-11, dường như cũng để cho "qua ải", các nghệ sĩ đã phó mặc cho địa phương muốn đưa tác phẩm đi đâu thì đưa, đặt đâu cũng mặc. Và những bức tượng hoàn tất đầu tiên theo đó đã được chuyển vào... công viên hoa Đà Lạt. Trong khi đó, ven bờ hồ Xuân Hương, những "vườn đá” chả giống ai, lỏi chỏi đây đó quanh bờ hồ hai năm nay (theo kiểu "non bộ hóa" hồ Xuân Hương) vẫn ung dung "ngự" ở cảnh quan vốn sang trọng của hồ này.

NGUYỄN HÀNG TÌNH

(Theo Tuổi trẻ) 

 

< Lùi		Tiếp theo >